Hartelijk welkom!

Op deze site - sinds 2009 in de lucht - kunt u mijn zoektocht volgen naar het leven van mijn meer dan dertig jaar geleden overleden opa: de Utrechtse tekenaar/illustrator en onderwijzer Jul. Terlingen.

2017: een schilderij van Jul. duikt op

Scroll voor de inhoudsopgave verder naar beneden. Of lees hieronder wat er de laatste periode is veranderd.

Maar eerst twee opmerkingen:
1. Klik steeds onderaan de pagina op 'Oudere berichten' om de volgende hoofdstukken te zien
2. Deze site heeft een 'speciaal deel', dat alleen benaderbaar is via een wachtwoord. lees hier meer


17 november 2017:
"Ik heb al 52 jaar lang een schilderij aan de muur hangen dat gemaakt is door je opa." Deze week wist Ernst Godefroy het zeker. Het hele verhaal staat in deze column.

29 juni:
Op de respectabele leeftijd van 97 jaar is Corrie Terlingen-van Arem in Utrecht overleden. Op de foto uit 1942 trouwt ze met Jacques, de lievelingsbroer van Jul. Mijn vader Frank (overleden in 2007) was bruidsjonker (tweede van links), met links naast hem zijn zus Loes.


16 mei 2016:
Ze was een vaste volger van deze site en gaf me belangrijke informatie, de nummer drie van de vijf kinderen van opa en ook de nummer drie die overleed: Loes Terlingen. Ze is 83 jaar oud geworden (zie foto boven).


21 januari:
Daar kwam ik hem ineens weer tegen, op zoek in het archief van het Utrechts Nieuwsblad met een heel andere reden. Hij keerde er (incidenteel?) in de jaren zestig dus terug! Verrassend.


1 maart 2015:
Nieuw foto-materiaal. In 1926 waren opa's ouders 25 jaar getrouwd en dat vierde de familie met het opvoeren van een toneelstuk, geschreven door opa's oudere broer Jan. Het stuk heette 'Zandlooper en Pijlenbos, een boosaardig spel van Kronos en Kupido'. Een scène daaruit is hieronder zichtbaar: 'Op bezoek bij Tante'. De tweede van links is Jul en de tweede van rechts lijkt zó op mijn vader dat hij wel een van Jul's broers moet zijn (ik denk Jacques).


En naar ik heb gehoord is Agnes Koning, de vrouw van mijn opa's jongste broer Herman, eind 2013 overleden. Ze is 94 jaar oud geworden. Hierboven een foto uit 1951. Van deze generatie leven nog drie mensen: Cor (de vrouw van opa's broer Jacques), Jan (neef van opa) en zijn partner Joris.


Inhoudsopgave

De volgende hoofdstukken staan in deze volgorde online:

* Voorwoord
* Inleiding: waarom deze site?
* Hoe heet opa eigenlijk?
* Opa's vader en moeder
* Het gezin van opa's ouders
* De kleine opa
* Opa's huwelijk en gezin

------------------------------------------(pagina-scheiding)
* Opa in de Tweede Wereldoorlog (algemeen)
* Opa's kinderen in de Tweede Wereldoorlog
* Opa in de jaren 1945-1960
* Opa's kinderen uit huis
* De oude opa
* Opa's opleiding tot onderwijzer
* Opa als onderwijzer - Villanova (1922-1948)
* Opa als onderwijzer - Gregorius (1948-1967)
* Opa's leerlingen
* Opa als tekenaar (algemeen)
* Opa's signatuur als tekenaar

-----------------------------------------(pagina-scheiding)
* Opa's tekeningen tot 1935
* Opa's tekeningen 1935-1940
* Opa als schrijver tot 1940

* Opa's tekeningen 1940-1945
------------------------------------------(pagina-scheiding)
* Opa's Stalin-tekening (het begin: 1939)
* Opa's Stalin-tekening als affiche in 1942
* Opa's Stalin-tekening als pamflet in 1942
* Opa's Stalin-tekening (de opdrachtgever)
* Opa's Stalin-tekening (opa's rol)
* Opa's Stalin-tekening (in archieven en publicaties)
* Opa's tekeningen van Stalin na de oorlog
* Opa's tekeningen 1945-1950

------------------------------------------(pagina-scheiding)
* Opa's tekeningen 1950-1960
* Opa's tekeningen na 1960

* Opa's werk in kranten en bladen (=link!)
* Opa als musicus
* Opa's vader en moeder (vervolg)

* Opa's broers en zus (vervolg)
* Opa's neven en nichten
* Opa's kinderen (vervolg)
* Nawoord

In voorbereiding zijn de hoofdstukken:
* Opa's kinderen
* Opa en de katholieke familie
* Opa als vader
* Opa als opa
* Opa en de politiek
Opa's tekening van de clowns-act Handy Fool (jaren '60)

Voorwoord


Deze site is opgebouwd volgens een boekstructuur, met een inhoudsopgave en hoofdstukken. Ik gebruik een weblog-programma om de site te maken (Blogger), daarom zult u moeten scrollen en onderaan de pagina moeten klikken op 'Oudere berichten'.

De hoofdstukken over deze opa, man, vader, musicus, tekenaar en onderwijzer worden zeer regelmatig aangepast, aangevuld en uitgebreid.

Commentaar, tips en informatie zijn van harte welkom. Gebruik daarvoor het e-mailadres dat aan de rechterkant staat omschreven (ik heb het er niet letterlijk staan omdat ik dan veel spam krijg).

Veel plezier!
Jim Terlingen, Utrecht

Inleiding: waarom deze site?

Ik ontmoet in augustus 2009 een voor mij tot dan toe onbekende neef, Joost. Met een Tweede Wereldoorlog-verhaal over onze opa, waar hij toevallig tegenaan was gelopen, triggert hij mijn aandacht.

Mijn vader wilde dit verhaal over zijn vader enkele maanden voor zijn dood (in 2007) niet geloven. Maar wat blijkt: er ís een verhaal.

Na mijn ontmoeting met Joost begin ik een zoektocht naar de achtergronden en de details rond dit verhaal. Maar ik wil al snel meer en meer weten over deze man. Want ik wist bij aanvang bijzonder weinig over hem.

Nu is het februari 2012 en tot nu is het een ontdekkingsreis, waarbij achter muurtjes voortdurend nieuwe landschappen opduiken.

voorpagina van Geestelijk Weerbaar (mei 1967)

Hoe heet opa eigenlijk?

Eerst maar eens duidelijkheid over zijn naam, want ik kom vanalles tegen.

Julius
De eerste naam van opa is officieel Julius. Dat is een feit, want het staat officieel vermeld op de 'gezinskaart' van de gemeente. En zijn roepnaam is Jules. Tenminste, zo heb ik dat altijd in mijn hoofd gehad. Toch is dat niet de naam die hij zelf voert.

In de eerste uitingen die ik tot nu toe ben tegengekomen, deelnames aan prijsvragen van de krant Het Centrum in 1915, 1917 en 1919, staat steeds Julius. Zie de afbeelding uit het hoofdstuk De kleine opa.

Jul.
Maar in 1918, als opa als 14-jarig jongetje (voor het eerst?) in de openbaarheid treedt als creatieveling, ondertekent hij met Jul. Terlingen. Met een punt, dus. Het gaat weer om een kinderprijsvraag in Het Centrum. De kleine opa leverde een opstel in, dat bestaat uit 625 woorden, met alleen de klinker E.

Deel 1 van het opstel (Het Centrum, 11 mei 1918, klik voor een vergroting):
Deel 1 van het opstel (Het Centrum, 11 mei 1918)
Deel 2:
Deel 2 van het opstel (Het Centrum, 11 mei 1918)
In 4 januari 1929 speelt opa viool in Harmelen. Het Woerdensch Weekblad schrijft erover. En weer is het Jul. Terlingen. Klik op de afbeelding voor een vergroting:


(Ik heb het leven van zijn mede-speelster in dit concert onderzocht. Zie voor een verslag deze site van mij.)

Als hij onder zijn tekeningen zijn naam zet, schrijft opa zélf Jul. Terlingen.


Jules
Als opa wordt voorgesteld in het Utrechtsch Nieuwsblad als vaste tekenaar staat boven het artikeltje 'Jules Terlingen'. En ook in het boek Wolken, Wind en Water uit 1935 (of 1936?) is het géén Jul. of Julius: "Boekverluchting van Jules Terlingen" staat er.

Ook in het boek Anton Bruckner, zijn land, zijn leven en zijn kunst uit 1936 staat 'Jules' (zie: Opa's tekeningen 1935-1940).

Juul
In een brief van Let aan haar man, die ik ben tegengekomen, schrijft ze 'Juul'.


Ook in een brief van pater Jeroen (zijn neef) schrijft deze 'Juul'. Op de titelpagina van het boekje Zo'n Duitse Rakker uit 1934 (zie: Opa's tekeningen tot 1935) staat ook 'Juul'.

Jul
In zijn signatuur (zie hoofdstuk Opa's signatuur) staat op cryptische wijze 'Jul T'. Zonder punt, dus. En ook op zijn overlijdenskaart en zijn grafsteen staat Jul, zonder punt.


Poe, het is niet makkelijk...
Ik kies voor deze site maar opa's eigen keuze: Jul. (met punt).

Opa's vader en moeder

Opa's vader werd als Johannes Josephus Terlingen geboren in 1876. Zijn roepnaam was Jan, hoewel hij zichzelf op papier ook wel Joan noemde (wat je uitspreekt als 'Jo-an').

Jul. maakte de volgende tekening van zijn vader:


Jan wordt in 1898 aangenomen op de Ambachtsschool aan het Schoolplein in Utrecht (het tegenwoordige Joke Smitplein). Leerlingen van deze school zijn toekomstige timmerlieden, meubelmakers, machinebankwerkers, smeden en schilders.

vader van Jul.Terlingen

In eerste instantie geeft hij het vak schilderen. In 1900 krijgt hij een volledige aanstelling en gaat hij naast 'Schilderen' ook de theoretische vakken 'Projectieleer' en 'Rondschrift' geven.

Een foto uit deze periode:


Opa's moeder, Anna Francisca Niedecker, is een Duitse (geboren in 1873 in Legden, een plaatsje net over de grens met Nederland). Ik heb gehoord dat ze 'tante Ciska' werd genoemd.

Ze komt in 1896 naar Nederland om als dienstbode/dienstmeisje te werken bij jonkheer H.P.C. Bosch van Drakenstein in het landhuis Nieuw-Amelisweerd in Bunnik.

Deze jonkheer wordt trouwens tussen 1901 en 1914 Eerste Kamerlid voor de Rooms-Katholieken. Deze partij gaat in 1918 op in de R.K. Staatspartij, de RKSP. De RKSP gaat later een rol spelen in opa's tekencarierre. (Deze partij heet na de Tweede Wereldoorlog KVP; en nu huist deze partij in het CDA.)



Jan ontmoet Anna/Ciska op Nieuw-Amelisweerd als hij daar een schilderklus heeft, wil het verhaal. Het katholieke stel trouwt in 1901 in Bunnik. De trouwfoto (klik erop voor een vergroting):


Anna/Ciska wordt door het huwelijk Nederlandse. Ze gaan wonen op het adres Zonstraat 21 bis in Utrecht. In het adresboek van de stad Utrecht staat dan 'schilder' vermeld bij de naam van J.J. Terlingen.

Het gezin van opa's ouders

Op woensdag 24 september 1903 komt mijn opa, Julius, ter wereld. Er is dan al één ander kind: Jan (Johan, 26-8-1902). Zoals dat gewoon is, zijn de ogen van een pasgeboren kind blauw. Bij opa blijven ze dat ook.

In 1904 verhuist het gezin binnen Utrecht naar het adres Grietstraat 25.

Daar worden nog drie broertjes - Jacques (dat uitgesproken werd als 'Sjaak', 29-7-1905), Harrie (Henri, 2-5-1907) en Herman (7-4-1909) - en één zusje geboren, Rie (Maria, 24-1-1912).

Zo rond 1912/1913 stonden de vijf broers op een rij bij fotograaf Anton C. Thomann in Utrecht:


De zes kinderen staan op deze foto uit 1916:

v.l.n.r.: Jul., Jacques, Jan, Herman, Rie, Harry

Katholiek dagblad
In 1917 verhuist het gezin naar Wittenvrouwensingel 92 bis. Ook daar wordt naar alle waarschijnlijkheid het katholieke dagblad Het Centrum gelezen.

Tussen 1915 en 1919 verschijnen in deze krant in reactie op kinderpuzzels en -raadsels regelmatig inzendingen van Julius/Jul. en andere kinderen uit het gezin.

Een voorbeeld hiervan is een knipsel uit Het Centrum van 8 mei 1915. Opa is dan 11 jaar.

De vier oudste kinderen doen allemaal mee: Jan/Johan, Julius/Jul, Jacques/Jacq en Henri/Harry. (Het is opvallend dat bijna alle kinderen variaties hebben/krijgen op hun naam. Zie ook het hoofdstuk Opa en zijn naam.)

Klik op de afbeelding voor een vergroting:


Photo's
In 1919 bevinden de kinderen zich weer in een 'photostudio':

v.l.n.r.: Jan, Jul., Herman, Jacques, Rie en Harry

Ik vermoed dat op deze foto de achtertuin van de woning aan de Wittenvrouwensingel te zien is. Ik schat in 1920/21:

v.l.n.r.: Herman, Rie, vader Jan, moeder Anna,
Jan, Harry, Jul., Jacques

E werden vaak toneelstukjes gespeeld in huize-Terlingen (iets dat later ook in Jul.'s huis zou gebeuren):

v.l.n.r.: Jul., Jacques (?), Rie en Herman (?)

v.l.n.r.: Jacques, Jul. en Herman (?)

In 1926 waren opa's ouders 25 jaar getrouwd en dat vierde de familie met het opvoeren van een toneelstuk, geschreven door opa's oudere broer Jan. Het stuk heette 'Zandlooper en Pijlenbos, een boosaardig spel van Kronos en Kupido'. Een scène daaruit is 'Op bezoek bij Tante':

De tweede van links is Jul en de tweede van rechts lijkt zó op mijn vader dat hij wel een van Jul's broers moet zijn (ik denk Jacques).

Tot slot van dit hoofdstuk nog twee foto's van het hele gezin.
De eerste is thuis genomen (en waarschijnlijk beoordeeld als niet helemaal gelukt):

v.l.n.r.: Jan, Jul., Rie, moeder Anna, 
vader Jan, Herman, Jacques, Harry

En deze bij de photograaf:

v.l.n.r.: Herman, Jul., vader Jan, Jacques,
Rie, moeder Anna, Jan, Harry

Zie verder ook: Opa's vader en moeder (vervolg) en Opa's broers en zus (vervolg)

De kleine opa

Zie ook: Opa's vader en moeder en gezin

Opa gaat naar de lagere school aan de Deken Roesstraat in Utrecht-Oost, een parochiale school voor jongens. De school hoorde bij de parochie OLV Tenhemelopneming, dan één van de zes RK-parochies in Utrecht.

Het gebouw op een foto uit 1988:


In de nalatenschap van opa vond ik een foto uit september 1912 van het rooms-katholieke zangkoor IHS (In Honorem Sanctissimi) van de Utrechtse Willibrorduskerk (aan de Minrebroedersstraat).

De kleine Jul. is op de foto te zien (zie de rode pijl). Hij is dan 9 jaar. En ik vermoed dat links naast hem zijn oudere broer Jan te zien is. Jan is dan 10 jaar. Klik op de foto voor een vergroting:


Opa verlaat zijn lagere school in juni 1916. Tenminste, hij krijgt dan het bewijs dat hij ingeënt is tegen koepokken terug van deze school. Hij is dan 12 jaar.

Opa's huwelijk en gezin

Opa ontmoet zijn latere vrouw, Let Kok, bij een samenzang van zijn jongenskoor (ISH) met haar meisjeskoor.

Er zijn veel overeenkomsten: ze is even oud; ook geboren in Utrecht én katholiek. Haar geboortehuis staat aan de Mariahoek in Utrecht (in het huis dat door Jul. in 1934 is getekend (zie hoofdstuk Opa tekeningen tot 1935).

Als opa in de zomer van 1924 met zijn broer Jacques een wandelreis maakt, waarbij ze onderweg muziek maken en daarmee geld verdienen, stuurt hij Let post. Eén kaart is daarvan bewaard gebleven. Op de voorkant staat een foto van de broers (blijkbaar kon je dat ergens laten maken).

Links Jul. en rechts Jacques

En dit is de achterkant (klik voor een vergroting):


Hij schrijft: Lieve Let, Lieve familie. Keer om dit blad, daar staat nog wat. Twee globetrotters met gezichten alsof ze hun laatste oortje versnoept hebben. 't Is daar voorop 5 uur en ze hebben dien dag f. 13,- verdiend. 's Avonds leven we als O.W.' ers. Dat kan dan ook, vooral omdat 't Jac zijn vakantiewerk is. We  slapen in hotels, ontbijten enz. enz. Morgen spelen in Oosterbeek. En dan maar weer loopen. Morgen schrijf ik een brief een Let, omdat ik vandaag daarvoor geen gelegenheid meer heb. Ik moet me nog laten scheren!, vraag het politiebureau om vergunning enz.enz. Alle hartelijke groeten, vooral aan Let (met nog... [onleesbaar]

Een jaar later, in augustus 1925, gaan Jul. en Jacques weer met hun instrumenten (viool en altviool) op straat muziek maken. Ze vragen (en krijgen) een brief mee van de Utrechtse burgemeester Fockema Andrea (zie: pdf), waarin deze verklaart dat beiden als achtenswaardige burgers van Utrecht bekend zijn.


De opbrengst van wat ze bijeenspelen, gaat "na aftrek van de kosten voor noodzakelijk levensonderhoud (...) naar de slachtoffers van de stormramp in Borculo." (Op 10 augustus 1925 werd het Gelderse Borculo en omgeving getroffen door een cycloon. Er vielen vier doden en tachtig gewonden. De ravage was enorm.)

Als opa 23 jaar is, trouwt hij met Let.

Waarschijnlijk is dit een foto van de verloving. Als ik de overbelichte foto enigszins bewerk, wordt een aantal aanwezigen zichtbaar (klik erop voor een vergroting):

Van links naar rechts: onbekend, Jacques, Let, Rie, Jul., Herman,
 onbekend, onbekend, Harry, onbekend, moeder Anna, vader Jan

Het huwelijk wordt gesloten op donderdag 28 april 1927 in Utrecht. Klik op deze foto om goed te zien wie op deze dag aanwezig waren:


Uittreksel uit het huwelijksregister:


De huwelijksreis gaat naar Brugge.

Het paar gaat, zoals dat toen gewoon was, pas ná het huwelijk, op 7 mei, bij elkaar wonen. Hun adres is vanaf dan Soestdijksche Straatweg 82 in De Bilt.

Ter illustratie van deze straat een kaart uit 1916:

Jul. Terlingen
De "Soestdijkse Straatweg" heette in deze tijd ook wel de "Soestdijksche Weg", een straat die sinds 1933 is opgesplitst in twee delen: Soestdijkseweg Zuid (het 'De Bilt'-deel van deze weg ) en Soestdijkseweg Noord (Bilthoven). Zie ook deze site.

Lang blijven ze daar niet wonen. Het stel is woonachtig op de Van Goyenlaan 3 in Bilthoven-Noord als op 4 augustus 1928 op een zaterdagavond hun eerste kind wordt geboren: Lieke.

Op de krantenpagina van Het Centrum van 6 augustus is helaas de naam van Lieke deels weggevallen (op meerdere scans ziet dit er zo uit, dus waarschijnlijk zit de fout op de pagina zelf):

Jul. Terlingen
Een jaar later gaat het gezin naar Kijkduin, vlakbij Scheveningen. Uit de zomer van 1929 komen deze prachtige foto's (klik erop voor vergrotingen):

Jul. en Lieke

Letje en Lieke

In februari 1930 wordt hun tweede kind geboren: Hans.
Jul. en Let wonen op dat moment nog aan de Van Goyenlaan.

In de jaren erna verhuizen ze nog twee keer binnen Bilthoven-Noord: naar het Rembrandtplein (nr. 9) en later naar de Bilderdijklaan (nr. 66).

Hun derde kind, Loes, wordt geboren in januari 1932.

In de Bilthoven-periode zijn deze foto's gemaakt (klik voor een vergroting):



In oktober 1935 verhuizen Jul. en Letje naar de Oudwijkerlaan 10 in Utrecht. Het is het gebouw met het witte deel, rechts naast de Katholieke Apostolische Kerk (die op Oudwijkerlaan 8 was gevestigd):

Jul. Terlingen
De vorige bewoner van Oudwijkerlaan 10 was J. L. van Rheenen. Deze is (met gezin?) verhuisd naar Indië. Hij was een anti-revolutionair. Hij was in 1904 woonachtig in De Bilt. Werd in 1934 lid van Tekengezelschap Het Krijtje (zie ook: Opa als tekenaar -algemeen).

In 2012 brengt de dan 80-jarige dochter Loes (met haar oudste zoon) een bezoek aan het pand:


Terug naar 1935.
Vlakbij de Oudwijkerlaan ligt de Heilig Hart-kerk van de enkele jaren daarvoor opgerichte H.H.-parochie. Dit wordt de vaste kerk voor opa's gezin (klik op de foto voor een vergroting):


In 1935 (?) is het gezin samen met Jul.'s ouders op het strand bij Katwijk. Daarvan zijn enkele foto's (klik erop voor een vergroting). Op de eerste staan oma, opa en Hans:


Dan een groepsfoto, met van links naar rechts Hans, Loes, Jul., Lieke, Jan en Anna/Ciska:

Jul. Terlingen en zijn gezin
Onbevestigde bronnen melden dat Let meerdere miskramen heeft meegemaakt. Het ligt voor de hand om te bedenken dat dit in de periode 1933-1937 is geweest. (Katholieke gezinnen kregen vaak met een vaste regelmaat kinderen.)

De maakdatum van onderstaand foto met Loes en Hans schat ik rond 1938. Loes zou dan 6 jaar zijn en Hans 8 jaar. De clown-tekeningen op de poppenkast zijn van opa:


Deze mooie foto van Jul. is moeilijk te dateren:


Op 24 september 1938, de verjaardag van opa, wordt Frank geboren; nummer vier.

De volgende foto komt waarschijnlijk uit de zomer van 1940. Te zien zijn: Hans, Loes, Frank, Lieke en Frank van Veen (een vriend van Hans). Klik op de foto voor een vergroting:


In 1943 wordt hun vijfde kind geboren, Jeroen. Hij wordt genoemd naar opa's neef Harrie, die dan als 'pater Jeroen' door het leven gaat. Opa en oma zijn dan beiden 40 jaar.

In 1945, drie maanden na de bevrijding, zijn opa, Let, Lieke, Hans en Loes aanwezig bij de eerste mis die geleid wordt door opa's neef, pater Jeroen (zie ook: opa's neven en nichten).

In het receptieboek, dat door opa gemaakt is (zie ook: opa's tekeningen 1945-1950), staan de handtekeningen van alle vijf. Vrouw en kinderen staan onder elkaar (klik voor een vergroting):


Grappig is het om te zien dat de 15-jarige Hans de 'zwier' van zijn vader imiteert. Opa zet zijn handtekening op een pagina die hij misschien wel speciaal daarvoor heeft verluchtigd met een grappig tekeningetje (zie: opa's tekeningen 1945-1950)

In 1948 lijkt er een zesde kindje te komen. Oma is dan 45 jaar. Echter, op 22 oktober wordt vastgesteld dat het jongetje al dood is in de buik. Hij zou Stijn hebben geheten.

Omdat het kind ongedoopt is overleden, wordt hij op niet-gewijde grond begraven op de katholieke begraafplaats St. Barbara in Utrecht. Let heeft het hier heel erg moeilijk mee.

In de archieven van St. Barbara staat dat het "levenl. kind van Julius" op 25 oktober 1948 is begraven in de klasse "ongedoopt" op "rij 1, graf 2, nummer 3".

Bij de gemeente Utrecht is een overlijdensakte opgemaakt.

In de nalatenschap van Jul. heb ik een door hem geschreven gedicht gevonden over Stijn. Het heet 'Hongerwinter'. Vanwege het gevoelige onderwerp zet ik het niet in het openbare deel, maar in het speciale deel van deze site.

Pas in 2003 is er op deze begraafplaats speciale aandacht voor de 'anoniem begraven ongedoopte kinderen', middels een monument. De titel is 'Ieder mensenkind heeft bij God een naam'.

De naam 'Stijn' keert trouwens terug in de familie als Hans later een van zijn kinderen zo noemt. Hans heeft dan al zijn oudste zoon vernoemd naar zijn vader, Jules. Zijn jongste zoon zal hij gaan vernoemen naar zijn opa, Joan.